dlaczego piatek 13 jest pechowy

Piątek 13. jest uznawany za pechowy głównie z powodu nawarstwienia się różnych przesądów o „pechowej” trzynastce i „niefortunnym” piątku, a nie dlatego, że faktycznie dzieje się wtedy coś obiektywnie gorszego.

Skąd w ogóle ten przesąd?

• W kulturze zachodniej liczba 13 od dawna ma złą reputację, a piątek bywał kojarzony z nieszczęściem i karą Bożą.

• Połączenie tych dwóch elementów – piątku i trzynastego dnia miesiąca – stworzyło datę, która w wyobraźni ludzi urasta do symbolu pecha.

1. Pechowa trzynastka

Najczęściej mówi się o kilku źródłach złej sławy liczby 13:

1. Mitologia nordycka – w Valhalli odbywała się uczta 12 bogów; niezaproszony Loki przybył jako trzynasty gość i doprowadził do śmierci Baldra, boga światła i radości.

2. Ostatnia Wieczerza – przy stole zasiadło 13 osób: Jezus i 12 apostołów; Judasz, zdrajca, bywa symbolicznie nazywany „trzynastym”, co wzmacnia pechowe skojarzenia.

3. Codzienne przesądy – brak 13. piętra w wielu budynkach, unikanie 13 gości przy stole, lęk przed 13 nazywany triskaidekafobią.

Efekt jest taki, że sama trzynastka dla wielu ludzi oznacza „przypadki, pomyłki, wypadki”, nawet jeśli obiektywnie niczym się nie różni od innych liczb.

2. Dlaczego akurat piątek?

W tradycji chrześcijańskiej piątek też bywał obciążony negatywną symboliką:

• Za dzień ukrzyżowania Jezusa uważa się piątek (Wielki Piątek), co w wielu ludowych wierzeniach uczyniło piątek „ciężkim” dniem.

• W dawnych społecznościach piątek bywał dniem, w którym nie zalecano rozpoczynać ważnych przedsięwzięć: podróży, ślubów, większych zakupów.

Połączenie „świętego, ale ciężkiego” dnia z „pechową” liczbą było idealnym paliwem dla wyobraźni.

Historyczne teorie: templariusze i spółka

Często przywołuje się głośną datę: piątek 13 października 1307 r. , kiedy francuski król Filip IV kazał aresztować członków zakonu templariuszy.

• Templariuszy oskarżono o herezję i wielu z nich torturowano oraz stracono; w legendach pojawia się motyw klątwy rzuconej przez mistrza zakonu, Jacques’a de Molaya.

• Współczesne opowieści chętnie łączą tę datę z początkiem pecha „piątku 13.” , choć badacze podkreślają, że to raczej późniejsza interpretacja niż jedno jasne „źródło” przesądu.

Do tego dochodzą inne, luźniej powiązane „czarne piątki” w historii, które z czasem wzmacniały skojarzenie dnia z nieszczęściem.

Co mówią badania i współczesne spojrzenie?

• Statystyki nie pokazują, żeby w piątek 13. było więcej wypadków, katastrof czy zgonów niż w inne dni – to głównie efekt selektywnej uwagi: pamiętamy pechowe zdarzenia, które „pasują do daty”.

• Lęk przed piątkiem 13. doczekał się nawet naukowej nazwy: paraskevidekatriafobia.

Współcześnie piątek 13. stał się też po prostu motywem popkulturowym – od horrorów po memy – co dodatkowo utrwala przekonanie, że „to musi być dzień pecha”.

Czy wszędzie piątek 13 jest pechowy?

Nie. W innych kulturach „pechowe daty” wyglądają inaczej:

• W krajach hiszpańskojęzycznych i w Grecji za feralny uznaje się wtorek 13..

• We Włoszech pechową datą jest raczej piątek 17. , a nie piątek 13.

To pokazuje, że „pech” jest mocno kulturowy , a nie obiektywny – to kwestia tradycji i przekonań, które ludzie sobie przekazują.

Piątek 13. dziś: więcej strachu czy zabawy?

Współczesne teksty i dyskusje podkreślają, że:

• dla jednych to wciąż dzień, w którym „lepiej nic ważnego nie zaczynać”,
• dla innych – neutralny dzień jak każdy,
• a dla sporej grupy – po prostu pretekst do żartów, ciekawostek, horrorowego maratonu czy postów w social media.

Coraz częściej zwraca się uwagę, że to my nadajemy tej dacie znaczenie : jeśli założymy, że będzie pechowa, łatwiej zauważymy każde potknięcie; jeśli podejdziemy z dystansem, będzie to zwykły piątek… tylko z odrobiną mrocznej otoczki.

TL;DR: Piątek 13. jest uznawany za pechowy głównie dlatego, że w kulturze zachodniej od wieków źle patrzono na liczbę 13 i na piątek, a później połączono te dwa przesądy, doprawiając je historią templariuszy, biblijnymi skojarzeniami i popkulturą – nie dlatego, że tego dnia faktycznie częściej dzieją się obiektywne nieszczęścia.

Information gathered from public forums or data available on the internet and portrayed here.