hoe ontstaat een gasexplosie

Een gasexplosie ontstaat wanneer een brandbaar gas zich in de juiste (gevaarlijke) mengverhouding met lucht heeft opgehoopt en vervolgens wordt ontstoken door een vonk, vlam of heet oppervlak. Dit zorgt voor een zeer snelle verbranding waarbij druk en temperatuur plotseling sterk stijgen, wat de explosie veroorzaakt.

Basis: wat is een gasexplosie?

• Een gasexplosie is een zeer snelle verbranding van een mengsel van brandbaar gas en zuurstof waarbij een drukgolf ontstaat.

• Het gaat meestal om gassen zoals aardgas (methaan), propaan of butaan die zich in een afgesloten of halfafgesloten ruimte hebben verzameld.

• De kracht van de explosie hangt af van de hoeveelheid gas, de mengverhouding met lucht, de ruimte (volume) en eventuele obstakels die de drukgolf beïnvloeden.

De drie voorwaarden (explosiedriehoek)

Voor een gasexplosie zijn in grote lijnen drie elementen nodig, vergelijkbaar met de ‘vuurdriehoek’ maar dan in explosieve vorm.

1. Brandstof (gas)
   • Brandbaar gas zoals aardgas, propaan of waterstof moet aanwezig zijn in voldoende hoeveelheid.

 * Het gas moet zich mengen met lucht (zuurstof) in een bepaald concentratiegebied, tussen de lagere en hogere explosiegrens (LEL en UEL).

 * Onder de LEL is er te weinig gas, boven de UEL is er te weinig zuurstof om nog te ontbranden.

2. Zuurstof (lucht)
   • Gewone omgevingslucht bevat genoeg zuurstof om een gas-luchtmengsel explosief te maken als de gasconcentratie in de gevarenzone ligt.

3. Ontstekingsbron
   • Een vlam, vonk of heet oppervlak met voldoende temperatuur om het gasmengsel te ontsteken.

 * Voor aardgas ligt de zelfontbrandingstemperatuur rond 650 °C, maar een kleine elektrische vonk of het aansteken van een sigaret kan al genoeg zijn.

Als een van deze drie elementen ontbreekt, kan er geen gasexplosie plaatsvinden.

Hoe stap voor stap een gasexplosie kan ontstaan

• Gaslek of ongecontroleerde uitstroom
  • Een defecte leiding, slecht aangesloten kookplaat of beschadigde gasinstallatie kan gas laten ontsnappen.

* Het gas verspreidt zich en verzamelt zich vaak in lage ruimtes of slecht geventileerde delen van het gebouw.

• Vorming van een explosief mengsel
  • Naarmate er meer gas vrijkomt, komt de concentratie in de buurt van de lagere explosiegrens (bij aardgas rond 5% in lucht) en kan oplopen tot aan de hogere explosiegrens (ongeveer 15%).

* Binnen dat bereik is het mengsel explosief: één ontstekingsbron is voldoende voor een ontploffing.

• Ontsteking
  • Het aandoen van een lichtschakelaar, vonken uit een elektrisch apparaat, het aansteken van een sigaret of kaars, of statische elektriciteit kan de vonk leveren.

* Zodra het mengsel ontbrandt, verbrandt in een fractie van een seconde een grote hoeveelheid gas, waardoor een drukgolf ontstaat die muren, ramen en constructies kan doen instorten.

• Drukgolf en schade
  • De drukgolf plant zich razendsnel voort door de ruimte en naar buiten; dit verklaart weggeblazen gevels en ingestorte verdiepingen bij woningexplosies.

* Eventueel ontstaat daarna een ‘gewone’ brand door de ontstoken resten van gas, meubels en andere brandbare materialen.

Veelvoorkomende oorzaken in woningen

• Slechte of verouderde gasinstallaties
  • Niet-professioneel aangelegde of oude gasleidingen en toestellen verhogen de kans op lekkage.

• Onprofessionele reparaties
  • Tijdelijke oplossingen (bijvoorbeeld enkel de gaskraan dichtdraaien zonder het lek structureel te herstellen) kunnen later, bij het weer opendraaien, tot gasophoping leiden.

• Onvoldoende ventilatie
  • In kleine, gesloten ruimtes kan gas zich makkelijker ophopen tot een explosieve concentratie.

• Onbewust een bron ontsteken
  • Na een onopgemerkt gaslek kan een heel alledaagse handeling – lamp aandoen, aansteker gebruiken – de definitieve trigger zijn.

Hoe gasexplosies voorkomen?

• Regelmatig onderhoud door een vakman
  • Laat gasinstallaties, cv-ketels, gaskachels en kooktoestellen periodiek controleren door een erkende installateur.

• Correcte installatie en keuring
  • Nieuwe toestellen en leidingen moeten volgens de geldende normen worden aangelegd en gekeurd.

• Ventileren bij gaslucht
  • Ruik je gas, dan:
    1. Geen vonken of vlammen veroorzaken (niet roken, geen lamp aan/uit).
    2. Ramen en deuren openen voor ventilatie.
    3. Gaskraan dichtdraaien indien veilig bereikbaar.
    4. Het gebouw verlaten en de hulpdiensten en netbeheerder bellen vanaf een veilige plaats.

• Gebruik van gasdetectoren
  • Gas- en explosiedetectoren kunnen een gaslek vroegtijdig signaleren, vooral in kelders, keukens en stookruimtes.

Let op: bij concrete gaslucht of een mogelijk gaslek is het altijd verstandig direct hulpdiensten en/of de gasleverancier te contacteren en geen risico’s te nemen.

Aan het eind samengevat: “hoe ontstaat een gasexplosie?” Door een ophoping van brandbaar gas in lucht binnen het explosiegrensbereik, gecombineerd met een ontstekingsbron, in een ruimte waar de druk zich snel kan opbouwen.

Informatie verzameld uit publiek beschikbare veiligheidsbronnen en artikelen. Information gathered from public forums or data available on the internet and portrayed here.