Raskolnikow zabija lichwiarkę (i przypadkowo Lizawietę) z mieszaniny powodów: ideologicznych, psychologicznych i życiowych.

Krótkie wyjaśnienie

  • Chce „sprawdzić”, czy jest człowiekiem wyjątkowym , któremu „wszystko wolno”, jak Napoleon.
  • Usprawiedliwia zbrodnię teorią, że usuwając „szkodliwego pasożyta” (lichwiarkę), przyniesie pożytek wielu ludziom (pseudo‑utilitaryzm).
  • Jest w skrajnej biedzie, więc dodaje sobie argument finansowy – łudzi się, że pieniędzmi „naprawi świat” i pomoże bliskim.

W praktyce zabija, bo jest rozbity wewnętrznie, dumny, chory psychicznie i zafascynowany własną teorią o „nadludziach”, a nie dlatego, że naprawdę „musiało” dojść do rabunku.

1. Oficjalne powody Raskolnikowa

Tak Raskolnikow sam przed sobą uzasadnia zbrodnię:

  • „Eksperyment” z teorią o człowieku nadzwyczajnym – wierzy, że wielkim jednostkom wolno przekraczać prawo, jeśli cel jest „wyższy”.
  • Pozorne dobro ogółu – lichwiarka jest dla niego „wszamią”, szkodnikiem wysysającym biedaków, więc jej śmierć ma rzekomo poprawić los wielu.
  • Motyw finansowy – chce pieniędzy na studia, pomoc rodzinie (Dunia, matka), późniejszą karierę, w której będzie bronił biednych.

Te argumenty brzmią racjonalnie, ale Dostojewski pokazuje, że to raczej maska niż prawdziwa przyczyna.

2. Rzeczywiste przyczyny (psychiczne i moralne)

Badacze i czytelnicy zwracają uwagę, że głębsze powody są zupełnie inne:

  • Kryzys osobowości i depresja: Raskolnikow żyje w nędzy, jest izolowany, poniżony, co rodzi rozpacz i agresję wobec świata.
  • Gigantyczna duma i narcyzm: chce udowodnić sobie, że stoi ponad zwykłą moralnością; ma „syndrom głównego bohatera”.
  • Oderwanie teorii od życia: zamienia ludzi w abstrakcje – „wszami”, „liczbami” – a nie widzi w nich żywych osób.

Dlatego po zbrodni nie czuje ulgi ani triumfu, tylko chorobliwy lęk, majaki, chęć przyznania się – jego teoria nie wytrzymuje zderzenia z sumieniem.

3. Czy zrobił to dla pieniędzy?

Można powiedzieć: „tak, ale…”.

  • Plan obejmuje zabójstwo i rabunek – liczy na kosztowności lichwiarki.
  • Jednak po zabójstwie zabiera mało, chowa łup i go nie wykorzystuje, co osłabia czysto rabunkowe wytłumaczenie.

To ważna wskazówka Dostojewskiego: gdyby chodziło tylko o pieniądze, Raskolnikow zachowywałby się jak typowy przestępca, a nie jak ktoś, kto od początku sam siebie karze poczuciem winy.

4. Lichwiarka i Lizawieta – co symbolizują?

  • Lichwiarka Alona Iwanowna: uosabia nieludzki wyzysk, ale też jest konkretną, żywą starą kobietą, której krzyk i krew niszczą Raskolnikowowi jego „czystą teorię”.
  • Lizawieta: cicha, niewinna, zależna od siostry – jej przypadkowa śmierć ostatecznie kompromituje ideę „pożytecznej” zbrodni.

Zabijając Lizawietę, Raskolnikow przekracza granicę, po której nie może już sam sobie wmówić, że działał „dla dobra ludzkości”.

5. Co mówi o tym sam Dostojewski?

W interpretacjach podkreśla się, że Dostojewski:

  • Atakuje idee usprawiedliwiające przemoc „wyższymi celami” (utilitaryzm, kult jednostki, nihilizm).
  • Pokazuje, że nikt nie jest naprawdę „nad prawem” – nawet jeśli intelektualnie zbuduje sobie piękną teorię, sumienie i tak się odezwie.

Dlatego Raskolnikow w końcu sam wybiera karę, wyznaje zbrodnię i dopiero przez cierpienie zaczyna się zmieniać.

TL;DR:
Raskolnikow zabił, bo chciał sprawdzić, czy jest „człowiekiem wyjątkowym”, który ma prawo popełnić zbrodnię w imię rzekomego dobra ogółu i własnych planów, ale jego teoria rozbija się o realny czyn, niewinną ofiarę i budzące się sumienie.

Information gathered from public forums or data available on the internet and portrayed here.