Ustawa łańcuchowa to potoczna nazwa obywatelskiego projektu zmian w ustawie o ochronie zwierząt, którego głównym celem było ograniczenie trzymania psów na łańcuchach i podniesienie standardów ich utrzymania, ale który stał się jedną z najbardziej konfliktowych spraw polityczno‑społecznych końca 2024 i roku 2025 w Polsce.

Co to jest „ustawa łańcuchowa”?

  • Chodzi o projekt „ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz zmianie niektórych innych ustaw”, który szybko zyskał medialną nazwę ustawa łańcuchowa.
  • Kluczowa idea: wprowadzić zakaz lub bardzo daleko idące ograniczenia trzymania psów na uwięzi oraz podnieść standardy kojców, opieki, kontroli i kar za znęcanie się nad zwierzętami.

Najważniejsze założenia (w wersjach dyskutowanych)

  • Stopniowy lub faktyczny zakaz trzymania psów na łańcuchach (tzw. zakaz utrzymywania psów na uwięzi, poza wyjątkowymi sytuacjami).
  • Bardzo szczegółowe normy kojców dla psów: minimalne powierzchnie, wysokości, obowiązkowe zadaszenie, przepuszczalność ogrodzenia, itp., krytykowane jako „kojce wielkości kawalerek”.
  • Wzmocnienie uprawnień organizacji prozwierzęcych (szersze możliwości występowania jak oskarżyciel publiczny, udział w sprawach o znęcanie, prawo do gratyfikacji finansowych po skazaniu sprawcy).
  • Daleko idące obowiązki dla gmin i schronisk (większe powierzchnie kojców, standardy karmy, zwiększone wymogi dokumentacyjne), co samorządy oceniały jako duże nowe obciążenie finansowe.
  • Kontrowersyjne wątki: postulowana powszechna kastracja psów i kotów (z wyjątkiem hodowli), zakaz sprzedaży żywych ryb, zapisy mogące utrudniać np. sport jeździecki czy szkolenie psów służbowych.

Co się stało w Sejmie i z wetem?

  • Sejm uchwalił ustawę 26 września (tzw. ustawa łańcuchowa przeszła wtedy głosowanie, 280 posłów było „za”).
  • Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę, uzasadniając m.in. że część rozwiązań jest zbyt radykalna, uderza w rolników oraz tworzy nierealne wymagania logistyczne i finansowe.
  • Pod koniec roku 2025 Sejm głosował nad odrzuceniem prezydenckiego weta, ale nie uzyskał wymaganej większości 3/5 – w praktyce oznacza to, że ustawa w pierwotnym kształcie nie weszła w życie.
  • Rządząca większość (m.in. PSL, KO) zapowiadała prace nad nową wersją przepisów, być może rozbitą na kilka projektów, żeby złagodzić najbardziej kontrowersyjne punkty.

Argumenty zwolenników

  • Psy nie powinny latami żyć na krótkim łańcuchu bez odpowiedniego schronienia, co organizacje prozwierzęce określają jako systemowe znęcanie się.
  • Zwolennicy podkreślają, że Polska od lat odstaje od standardów ochrony zwierząt w wielu krajach UE, a przypadki skrajnego okrucieństwa pokazują, że miękkie rozwiązania nie działają.
  • Silniejsze uprawnienia organizacji prozwierzęcych mają – w ich ocenie – wyrównywać szanse tam, gdzie lokalne służby ignorują zgłoszenia lub boją się konfliktów w małych społecznościach.
  • Wprowadzenie jasnych norm dla kojców, karmienia i opieki ma ułatwić kontrolę i ograniczyć patologie w schroniskach, na łańcuchach i w gospodarstwach.

Argumenty przeciwników (rolnicy, część samorządów, konserwatywna prawica)

  • Organizacje rolnicze i część ekspertów twierdzą, że projekt ignoruje realia wsi: duże gospodarstwa, sezonowe prace, tradycyjne formy pilnowania obejścia.
  • Obawa, że zakaz uwięzi i rygorystyczne normy kojców spowodują masowe „pozbywanie się” psów – bo rolników po prostu nie będzie stać na spełnianie wymogów, zwłaszcza przy kilku psach.
  • Krytyka przepisów o pastuchach elektrycznych i zakazie „unieruchamiania” zwierząt – środowiska rolnicze ostrzegają, że to może praktycznie sparaliżować wypas zwierząt na łąkach.
  • Samorządy alarmują o ogromnych kosztach nowych wymogów (infrastruktura, większe kojce, lepsza karma, większe schroniska), które nie idą w parze z zapewnieniem odpowiednich środków z budżetu państwa.
  • Poważny zarzut dotyczy „quasi‑policyjnych” uprawnień dla NGO – obawa przed nadużyciami, konfliktem interesów i faktycznym przerzuceniem roli państwa na prywatne organizacje.

Wymiar polityczny i nastroje społeczne

  • Spór o ustawę stał się symbolem szerszego konfliktu „miasto vs wieś”: psy kanapowe kontra psy pilnujące obejścia, wartości miejskiej klasy średniej kontra tradycyjny model wsi.
  • Decyzja prezydenta o wecie mocno podzieliła opinię publiczną – sondaże pokazały wyraźny rozłam między osobami bardziej prozwierzęcymi a elektoratem wsi i małych miejscowości.
  • Premier Donald Tusk ostro skrytykował weto, mówiąc o politykach „kochających psy i Polskę na łańcuchu”, co z kolei wywołało równie ostrą kontrreakcję ze strony polityków PiS i Konfederacji.
  • W debacie mocno wybrzmiewa wątek kampanii prezydenckiej i kalkulacji politycznych – część komentatorów wskazuje, że tempo prac nad projektem było dostosowane do kalendarza wyborczego.

TL;DR: ustawa łańcuchowa to szeroki pakiet zaostrzających przepisów o ochronie zwierząt (zwłaszcza psów na uwięzi), który wywołał burzę na linii miasto–wieś, prozwierzęcy aktywiści–rolnicy i rząd–prezydent; po wecie prezydenta i nieudanej próbie jego odrzucenia projekt w pierwotnej formie upadł, ale spór o to, jak daleko powinna sięgać prawna ochrona zwierząt, dopiero się rozkręca.

Information gathered from public forums or data available on the internet and portrayed here.