Carnaval wordt gevierd als uitlaatklep vóór een serieuze periode, als eeuwenoude lente- en overgangsviering én als moment waarop iedereen even gelijk is en de wereld “op z’n kop” mag.

Waar komt carnaval vandaan?

  • Carnaval heeft sterke katholieke wortels: vroeger was het hét feest om nog één keer uitgebreid te eten, drinken en feesten voor de vastentijd richting Pasen begon; de naam wordt vaak verbonden met carne vale – “vaarwel vlees”.
  • Al vóór het christendom kenden Europese culturen lentefeesten waarbij het einde van de winter en het begin van een nieuwe landbouwperiode werden gevierd.
  • In oude voorlopen van carnaval (bijvoorbeeld in Mesopotamië en andere vroege culturen) draaide het al om overvloed, gelijkheid en tijdelijk wegvallen van strenge regels.

Katholieke traditie in het kort

  1. Slachtvee en opgeslagen eten moesten vóór de lente op, dus men hield grote feesten met veel vlees en rijk eten.
  1. Daarna begon de vastentijd, waarin luxe en uitbundigheid juist moesten worden ingeperkt.
  1. Carnaval werd zo de “laatste grote knal” vóór een periode van soberheid.

Waarom “de wereld op z’n kop”?

Een belangrijk idee achter carnaval is sociale omkering.

  • Tijdens carnaval was (en is) het normaal dat gewone mensen de machthebbers bespotten, regels oprekken en gezag relativeren; iedereen is “even gelijk”.
  • Maskers en kostuums maken je minder herkenbaar, waardoor rang en stand vervagen: arbeiders, adel, jong en oud doen samen mee.
  • In sommige tradities werd zelfs expliciet vastgelegd dat niemand tijdens het feest gestraft mocht worden en dat er overvloedig eten en drinken moest zijn voor iedereen.

Je zou kunnen zeggen: carnaval is het jaarlijkse moment waarop de samenleving zichzelf uitlacht, om daarna weer “normaal” verder te kunnen.

Waarom vieren we carnaval nú nog?

Hoewel de religieuze achtergrond afneemt, blijven een paar redenen heel sterk:

  • Uitlaatklep: in een druk, gestrest leven biedt carnaval een paar dagen waarop je los mag gaan, zingen, dansen, drinken en je anders mag gedragen dan normaal.
  • Gemeenschapsgevoel: hele steden en dorpen leven er naartoe met verenigingen, optochten, wagens, liedjes en thema’s; het verbindt buren, generaties en vriendengroepen.
  • Identiteit en cultuur: in plekken als Brabant, Limburg, Keulen, Rio de Janeiro en het Caribisch gebied is carnaval een belangrijk onderdeel van de lokale of nationale identiteit.
  • Satire op het nieuws: actuele thema’s (bijvoorbeeld digitale cultuur, politiek, maatschappelijke discussies) worden in praalwagens en liedjes op de hak genomen.

Een hedendaagse carnavalist zou zeggen: “we vieren carnaval omdat het gewoon ontzettend leuk is, iedereen mee kan doen en het een traditie is die mensen samenbrengt.”

Voorbeelden uit de wereld

  • In Nederland en België (vooral zuiden) draait het om prinsen, raden van elf, optochten, cafés vol verklede mensen en lokale satire op politiek en samenleving.
  • In Venetië ligt de nadruk op elegante maskers en kostuums; historisch gaf dat de kans om klassenverschillen tijdelijk te verbergen.
  • In Rio de Janeiro en Brazilië in het algemeen combineren koloniale Portugese tradities zich met Afrikaanse en inheemse invloeden, zichtbaar in samba, parades en spectaculaire kostuums.
  • In het Caribisch gebied en andere regio’s wordt carnaval ook gezien als een manier waarop onderdrukte groepen zichzelf kracht en stem geven, via muziek, dans en rolomkering.

TL;DR – waarom carnaval?

  • Omdat het historisch de laatste grote knalfuif vóór de vasten en de lente was.
  • Omdat mensen behoefte hebben aan een moment van gekte, gelijkheid en vrijheid, waarin je even uit de dagelijkse rol stapt.
  • Omdat het inmiddels een sterke culturele traditie en identiteitsfeest is, vol muziek, satire, creativiteit en samen zijn.

Information gathered from public forums or data available on the internet and portrayed here.